نقشی یا واژگانی: تحلیلی وزنی-پیوستاری بر مقوله حرف اضافه فارسی

نویسندگان

زهرا ابوالحسنی چیمه

چکیده

با تاکید برنامه کمینه گرا بر مقولات نقشی به عنوان گره های هم عرض مقولات واژگانی، و گاه پیشی گرفتن اهمیت مقولات نقشی در تحلیل های زبانی ساختارهای نحوی، تعیین نوع مقوله به لحاظ نقشی یا واژگانی در مطالعات اخیر شکل جدی تری به خود گرفته است. یکی از اصیل ترین مقولاتی که حضورش در کنار سه مقوله واژگانی اسم، فعل و صفت، به چالش کشیده شده است مقوله حرف اضافه است که ظاهراً رفتار نقشی آن، واژگانی بودن این مقوله را دچار تردید کرده است. در این مقاله با به کارگیری معیارهایی نه چندان کارآمد، در کمک به تشخیص نوع این مقوله، مشخص می شود که اگرچه مقوله حرف اضافه در هر دو حیطه نقش و واژگان دارای محتواست، نمی توان آن را مقوله ای صرفاً نقشی و متفاوت از سه مقوله واژگانی در نظر گرفت. بنابراین حرف اضافه به درستی در کنار مقولات دیگر جای گرفته است. با این حال در این مقاله ادعا می شود همه عناصر موجود در این مقوله در این زمینه یک وزن نیستند، به طوری که برخی از اعضا وزن نقشی بیشتر و برخی دیگر وزن واژگانی بیشتری دارند. در این راستا تحلیل پیوستاری پیشنهاد می شود که در آن حروف اضافه کوتاه و قدیمی در یک سر طیف و حروف اضافه مکان نما در سر دیگر و بقیه حروف اضافه در جایگاه های میانی جای می گیرند. نتیجه اینکه با رویکردی فازی و رها کردن مرزبندی این مقوله به عنصری نقشی یا واژگانی می توان به این مناقشه پایان داد.

برای دانلود باید عضویت طلایی داشته باشید

برای دانلود متن کامل این مقاله و بیش از 32 میلیون مقاله دیگر ابتدا ثبت نام کنید

اگر عضو سایت هستید لطفا وارد حساب کاربری خود شوید

منابع مشابه

بحثی در تقسیم حروف اضافه بسیط فارسی (کارکردهای چندگانه پنج حرف اضافه بسیط اصلی)

با ملاحظۀ مبحث حرف اضافه در منابع دستوری زبان فارسی معلوم می‌شود، پنج حرف اضافة بسیط «به، با، بر، از، در» رفتار دستوری چندگانه دارند؛ یعنی گاهی کلمه‌ای مستقل‌اند و متمم می‌سازند و گاه فقط جزئی از یک کل یکپارچه‌اند و متمم نمی‌سازند. اگر کلمۀ پس از آن‌ها متمم باشد یا خاص است یا عام. متمم خاص همان مفعول با‌واسطه است و فقط با فعل متعدی لازم المتمم می‌آید اما متمم عام هرگز مفعول به حساب نمی‌آید ...

متن کامل

حرف اضافه ی «سی» در دلواری: بازمانده ای از حروف اضافه ی فارسی باستان یا سرانجام دستوری شدگی اسم؟

هدف این پژوهش، توصیف کاربردهای گوناگون نحوی و معنایی حرف اضافه ی «سی» (si) در گویش دلواری- و بررسی پیشینه ی تاریخی آن است. این حرف اضافه  دارای دو کاربرد محمولی و غیرمحمولی است: متمم «سی» غیرمحمولی همیشه ضمیر پی چسبی مفعولی است، ولی متمم های «سی» محمولی نقش های معنایی مختلفی از قبیل مقصد، پذیرنده، ذی نفع، کنش پذیر و غایت دارند. در ارتباط با تاریخچه شکل گیری و کاربرد این حرف اضافه دو فرضیه مطرح ...

متن کامل

حرف اضافه"?" در حالت حرف اضافه ای و نحوه بیان آن در زبان فارسی

موضوع این پایان نامه به بررسی حرف اضافه«?» در حالت حرف اضافه ای و نحوه بیان معادلهای آن در زبان فارسی اختصاص دارد. حروف اضافه بعنوان اجزای وابسته کلام، در جمله یا کلمات به عنوان ابزاری برای تابعیت نحوی اسامی بوسیله کلمات دیگر به کار می رود. در زبان فارسی حروف اضافه بیشتر به عنوان ابزاری برای بیان معنی هایی مورد استفاده قرار می گیرند که در زبان روسی به کمک سیستم هدایت نحوی بیان می شوند. حروف ...

15 صفحه اول

بیان مقوله های واژگانی در کودکان فارسی زبان مبتلا به آسیب ویژه زبان

هدف: درک و بیان مقوله‌های واژگانی، یک مهارت شناختی و زبانی است. از آنجا که کودکان مبتلا به آسیب ویژۀ زبان،  در اکتساب زبان دچار اشکال هستند؛ فرض بر این است که در درک و بیان مقوله‌های واژگانی نیز به عنوان یک مهارت معنا شناختی دچار ضعف باشند. هدف مطالعه، بررسی توانایی بیان مقوله‌های اسمی مختلف در کودکان مبتلا به آسیب ویژۀ زبان بود. روش بررسی: این مطالعه از نوع مقطعی و تحلیلی بود که 16 دانش آموز ...

متن کامل

متمم قیدی، گروه قیدی، گروه اسمی یا گروه حرف اضافه ای؟

 متمم گروه اسمی است که پس از حرف اضافه قرار می گیرد و وجود آن در جمله گاه اجباری و گاه اختیاری است. هرچند موضوع متمم در دستور زبان از جمله موضوعات اصلی به شمار می رود، اما هنوز بسیاری از ابعاد آن مورد پژوهش و واکاوی قرار نگرفته است. یکی از این ابعاد تفکیک متمم اجباری(متمم فعلی) از متمم اختیاری(متمم قیدی) است که تنها زبان شناسان ودستورنویسان جدید به آن توجه کرده اند. در این پژوهش نگارنده ابتدا ب...

متن کامل

منابع من

با ذخیره ی این منبع در منابع من، دسترسی به آن را برای استفاده های بعدی آسان تر کنید


عنوان ژورنال:
پژوهشهای زبانی

ناشر: دانشکده ادبیات وعلوم انسانی

ISSN 1026-2288

دوره 5

شماره 2 2015

میزبانی شده توسط پلتفرم ابری doprax.com

copyright © 2015-2023